Güneş paneli ve inverter: on-grid ile hibrit farkı
Şebeke bağlantılı ve aküyle desteklenen sistemlerin farkı, kesintide ne olacağı, akünün ne zaman mantıklı olduğu ve boyutlandırma.
On-grid: şebeke bağlantılı sistem
On-grid sistemde paneller inverter üzerinden doğrudan bina tesisatına ve şebekeye bağlanır; akü yoktur. Gündüz üretilen enerji önce binadaki tüketimi karşılar, fazlası mevzuatın izin verdiği ölçüde şebekeye verilir. Gece ya da bulutlu havada ihtiyaç şebekeden karşılanır.
Kurulum maliyeti en düşük ve en verimli seçenektir. Ancak çoğu kişinin bilmediği bir ayrıntı vardır: şebeke kesildiğinde on-grid inverter da güvenlik gereği durur.
Kesintide neden durur?
Şebekede bakım yapan ekiplerin güvenliği için inverterin kesinti sırasında şebekeye enerji vermesi engellenir. İnverter şebeke gerilimini göremediğinde saniyeler içinde kendini ayırır. Bu nedenle güneşli bir günde bile elektrik kesildiğinde on-grid sistem evinizi beslemez.
Hibrit: akülü ve şebeke bağlantılı
Hibrit inverter, panel, akü ve şebekeyi birlikte yönetir. Gündüz fazla üretimi aküye depolar, akşam bu enerjiyi kullanır. Yedek çıkışı olan modeller, kesinti sırasında şebekeden ayrılarak önceden seçilmiş yükleri aküden beslemeye devam eder.
Yedek çıkışa genellikle bütün ev değil, buzdolabı, modem, aydınlatma, kombi ve güvenlik sistemi gibi kritik yükler bağlanır. Hangi yüklerin yedekleneceği, panoda ayrı bir dağıtım bölümüyle tasarlanır.
| Özellik | On-grid | Hibrit |
|---|---|---|
| Akü | Yok | Var (genellikle lityum demir fosfat) |
| Kesintide çalışma | Durur | Seçilen yükleri besler |
| Akşam öz tüketim | Şebekeden | Aküden |
| İlk yatırım | Daha düşük | Daha yüksek |
| Bakım | Panel temizliği, bağlantı kontrolü | Ek olarak akü izleme |
Akü ne zaman mantıklı?
Akülü sistem özellikle şu durumlarda öne çıkar:
- Sık ve uzun elektrik kesintisi yaşanan bölgeler
- Tüketimin büyük kısmı akşam ve gece saatlerinde olan haneler
- Şebekeye verilen fazla enerjinin değerinin düşük olduğu durumlar
- Kesintisiz çalışması gereken kritik yükleri olan işyerleri
Boyutlandırma nasıl yapılır?
Boyutlandırma, son on iki aylık fatura tüketimiyle başlar. Türkiye’de bölgeye, yöne ve eğime bağlı olarak 1 kWp kurulu güç yılda kabaca 1.300–1.600 kWh üretir. Çatı alanı, gölge, bina bağlantı gücü ve mevzuattaki sınırlar sistemin üst sınırını belirler.
Şebekeye bağlantı için dağıtım şirketine başvuru ve Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği kapsamındaki süreç izlenir. Kurallar dönem dönem değiştiği için başvurudan önce güncel koşulları birlikte kontrol ederiz.
Bir de off-grid var
Şebekenin hiç ulaşmadığı bağ evi, yayla evi ya da tarım sulama noktaları için off-grid, yani şebekeden tamamen bağımsız sistemler kullanılır. Bu sistemlerde bütün tüketim panel ve aküden karşılanır; akü kapasitesi bulutlu günleri de kapsayacak şekilde daha büyük seçilir ve çoğu zaman yedek bir jeneratör girişi bırakılır.
Şebekesi olan bir konutta off-grid kurmak genellikle mantıklı değildir: yaz aylarında fazla üretim değerlendirilemez, kışın ise akü kapasitesi yetersiz kalabilir. Şebekeye erişimi olan binalar için on-grid ya da hibrit sistemler hem teknik hem de ekonomik açıdan daha dengelidir.
Hangi sistem seçilirse seçilsin panel tarafında doğru akım koruma elemanları, aşırı gerilim koruması ve topraklama tasarımın parçasıdır; inverterin teknik föyündeki kaçak akım koruması gereksinimleri de panoda karşılanmalıdır.
Bakım ve izleme
Güneş enerjisi sistemleri az bakım ister ama bakımsız değildir. Panellerin yılda birkaç kez temizlenmesi, bağlantıların ve konstrüksiyonun yılda bir kez kontrol edilmesi, inverterin hata kayıtlarının izlenmesi önerilir.
İnverterin izleme uygulamasında günlük üretimi düzenli takip etmek, bir panel dizisindeki arızayı ya da artan gölge etkisini erken fark ettirir. Akülü sistemlerde akünün şarj durumu ve sıcaklığı da izlenmelidir; aküler serin ve havalandırmalı bir ortamda daha uzun ömürlüdür.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tesisata müdahale yetkili elektrikçi tarafından yapılmalıdır. Telvia Elektrik ve yazar bir demo kurgusudur.
