Kablo kesiti nasıl seçilir? 1,5 / 2,5 / 4 / 6 mm²
Konut tesisatındaki yaygın kesitler, hangi sigortayla eşleştikleri, mesafenin etkisi ve kesit seçerken yapılan en sık hatalar.
Kesit neden önemli?
Kablonun kesiti, içinden güvenle geçebilecek akımı belirler. İnce bir kablodan fazla akım geçtiğinde iletken ısınır, izolasyon yaşlanır ve sonunda erir. Sigortanın görevi tam olarak bunu önlemektir: sigorta, kabloyu taşıyabileceğinden fazla akıma karşı korur.
Bu yüzden kesit ve sigorta birlikte seçilir. Kabloya göre büyük sigorta takmak, korumayı ortadan kaldırmak demektir.
Konutta yaygın kesitler
Aşağıdaki tablo, boru içinde ya da sıva altında döşenmiş bakır iletkenli, PVC yalıtımlı kablolar ve kısa–orta mesafeler için tipik bir başlangıç noktasıdır. Kesin değer; döşeme yöntemine, ortam sıcaklığına, aynı boruda kaç devrenin bulunduğuna ve hat uzunluğuna göre hesapla belirlenir.
| Kesit | Tipik kullanım | Tipik sigorta | Not |
|---|---|---|---|
| 1,5 mm² | Aydınlatma devreleri | 10 A | Priz devresi için kullanılmaz |
| 2,5 mm² | Priz devreleri, çamaşır ve bulaşık makinesi | 16 A | Konutların temel priz kesiti |
| 4 mm² | Elektrikli ocak, ankastre fırın, uzun priz hatları | 20–25 A | Cihazın teknik föyüne bakılır |
| 6 mm² | Daire ana beslemesi, şarj ünitesi, ani su ısıtıcı | 32 A | Uzun hatlarda daha büyük kesit gerekebilir |
Mesafe ve gerilim düşümü
Kablo uzadıkça direnci artar ve hattın sonunda gerilim düşer. Kısa bir priz hattında fark edilmeyen bu düşüm; bahçe aydınlatması, müstakil evde garaja giden şarj hattı ya da depoya uzanan besleme gibi uzun hatlarda cihazların düzgün çalışmamasına yol açabilir.
Genel uygulamada aydınlatma devrelerinde yaklaşık yüzde 3, diğer devrelerde yaklaşık yüzde 5 gerilim düşümü üst sınır olarak kabul edilir. Hat uzunsa akım taşıma kapasitesi yetse bile kesit bir kademe büyütülür.
Döşeme koşulları
Aynı kesitteki kablonun taşıyabileceği akım şu durumlarda azalır:
- Aynı boru ya da kanal içinde çok sayıda devrenin birlikte geçmesi
- Isı yalıtım malzemesinin içinden ya da çatı arasından geçiş
- Kazan dairesi gibi sıcak ortamlar
- Güneş altında açıkta kalan güzergâhlar
En sık hatalar
Sahada en çok gördüğümüz hatalar; priz devresinin 1,5 mm² kabloyla çekilmesi, sigorta attığı için 16 amper yerine 25 amper sigorta takılması ve klima ya da ocak için ayrı hat çekilmeden mevcut priz hattına eklenmesidir. Üçü de dışarıdan bakınca çalışan, ama kabloyu sürekli zorlayan tesisat demektir.
Kablo renklerinde de standart vardır: faz için kahverengi, siyah ya da gri; nötr için mavi; koruma iletkeni için sarı-yeşil. Sarı-yeşil iletken hiçbir koşulda faz ya da nötr olarak kullanılmaz.
Kablo tipi de önemlidir
Kesit kadar kablonun tipi de seçimi etkiler. Bina içinde boru içine çekilen tek damarlı kablolar ile sıva üstü ya da kanal içinde kullanılan çok damarlı, kılıflı kablolar farklı uygulamalar içindir. Hareketli cihaz bağlantılarında ise esnek çok telli kablolar kullanılır.
Hastane, okul, alışveriş merkezi, otopark ve kalabalık insanın bulunduğu kapalı alanlarda halojensiz kablo tercih edilir. Halojensiz kablolar yangın sırasında daha az duman ve zehirli gaz çıkarır; tahliye süresini ve görüş mesafesini korur. Konutlarda zorunlu olmasa da merdiven boşluğu ve ortak alanlarda değerlendirilmesini öneririz.
Dış mekânda ve toprak altında güneş ışığına, neme ve mekanik zorlanmaya dayanıklı enerji kabloları kullanılır; toprak altına döşenen kablo ayrıca koruyucu boru içinden geçirilir ve üzerine ikaz şeridi serilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tesisata müdahale yetkili elektrikçi tarafından yapılmalıdır. Telvia Elektrik ve yazar bir demo kurgusudur.
