Kaçak akım rölesi neden atar, ne yapmalı?

Röle ne işe yarar?

Kaçak akım rölesi, faz ve nötr iletkenlerinden geçen akımları sürekli karşılaştırır. Normal bir devrede hattan giden akım nötrden aynen geri döner. Arada fark oluşuyorsa akımın bir kısmı başka bir yoldan, örneğin bir cihaz gövdesi, nemli bir duvar ya da insan vücudu üzerinden toprağa gidiyor demektir. Röle bu farkı algıladığında devreyi saniyenin küçük bir bölümünde keser.

Konutlarda insan hayatını korumak için 30 mA duyarlılıkta röle kullanılır. Bu değer, kalbi etkileyebilecek akım düzeyinin altında kalacak şekilde seçilmiştir. Kısacası röle attığında çoğu zaman bozuk değildir; gerçek bir kaçağı yakalamıştır.

En sık sebepler

Sahada en çok şu durumlarla karşılaşıyoruz:

• Nem alan prizler ve bağlantı kutuları: banyo, balkon, dış cephe
• Rezistansı yıpranmış çamaşır makinesi, bulaşık makinesi, termosifon veya fırın
• Yağmurda su alan dış aydınlatma armatürleri ve bahçe prizleri
• İzolasyonu yaşlanmış ya da çivi, vida ile zedelenmiş kablolar
• Çok sayıda cihazın küçük ve normal sayılabilecek kaçaklarının aynı rölede toplanması

Evde güvenle deneyebilecekleriniz

Önce bütün cihazların fişini çekin ve röleyi yeniden kaldırın. Röle artık atmıyorsa cihazları birer birer takın; hangisini taktığınızda atıyorsa sorun büyük olasılıkla o cihazdadır. Cihazı kullanmayı bırakıp servisine gösterin.

Fişler çekiliyken bile atıyorsa sorun sabit tesisattadır. Panoda her devrenin otomatik sigortasını indirip röleyi kaldırın, ardından sigortaları tek tek açın. Hangi sigortayı açınca röle düşüyorsa kaçak o devrededir. Bu noktadan sonra panoyu sökmeyin, priz kapağı açmayın; elde ettiğiniz bilgiyi ustaya aktarın.

Usta ölçümle ne yapar?

Usta, şüpheli devreyi enerjisiz hâle getirip izolasyon direnci ölçer. Sağlıklı bir hatta bu değer megaohm mertebesindedir; düşük çıkan bölüm daraltılarak kaçağın yeri bulunur. Gerekirse pens tipi kaçak akım ölçeriyle devrede sürekli akan küçük kaçaklar da okunur.

Kaynak bulunduktan sonra nemli bağlantı kutusu kurutulup yenilenir, hasarlı kablo bölümü değiştirilir ya da dış mekândaki ekipman etanj modelle değiştirilir. Çok sayıda devre tek röleye bağlıysa devreleri iki ayrı röleye bölmek, istenmeyen açmaları azaltır.

Ayda bir test düğmesi

Rölenin üzerindeki “T” düğmesine ayda bir basın. Röle düşmeli ve yeniden kaldırılabilmelidir. Düşmüyorsa koruma çalışmıyor demektir; vakit kaybetmeden kontrol ettirin. Test düğmesi rölenin mekanizmasını sınar; açma akımı ve süresi ise yalnızca ölçüm cihazıyla doğrulanabilir.

İstenmeyen açmalar ve doğru devre düzeni

Bazen ortada belirgin bir arıza yoktur ama röle yine de zaman zaman atar. Bunun sık sebebi, bütün evin tek bir 30 mA röleye bağlanmasıdır. Buzdolabı, bilgisayar, televizyon ve şarj cihazları gibi elektronik cihazların her biri normal çalışmada çok küçük bir kaçak akım üretir. Tek tek zararsız olan bu akımlar aynı rölede toplanınca rölenin açma eşiğine yaklaşır; küçük bir nem ya da bir cihazın devreye girmesi son damla olur.

Çözüm röleyi iptal etmek değil, devreleri bölmektir. Aydınlatma, priz ve ıslak hacim devrelerini en az iki ayrı röleye dağıtmak ya da kritik devrelerde kombine koruma elemanı kullanmak, hem istenmeyen açmaları azaltır hem de bir devredeki kaçağın bütün evi karanlıkta bırakmasını önler. Gece donma riski olan buzdolabı ve derin dondurucu ayrı bir röleye alınabilir; böylece başka bir devredeki kaçak yiyeceklerin bozulmasına yol açmaz.

Fırtına sonrası ya da şebekedeki ani gerilim dalgalanmalarında görülen tek seferlik açmalar da normaldir. Panoda aşırı gerilim koruyucu bulunması bu tür açmaları ve cihaz hasarını azaltır.