Topraklama ölçümü kaç yılda bir yapılmalı?

Topraklama neden önemli?

Bir cihazın izolasyonu bozulduğunda metal gövdesi gerilim altına girebilir. Topraklama iletkeni bu durumda akıma düşük dirençli bir yol sunar; akım toprağa ya da koruma iletkeni üzerinden kaynağa döner ve koruma elemanı devreyi keser. Topraklama zayıfsa bu akım gövdeye dokunan kişinin üzerinden geçmeye çalışır.

Topraklama zamanla bozulabilir. Toprak elektrotları korozyona uğrar, bağlantı noktaları gevşer, tadilat sırasında koruma iletkeni kopabilir. Bu yüzden tek seferlik değil, düzenli ölçüm gerekir.

Ne sıklıkla ölçülmeli?

Ölçüm sıklığı binanın kullanımına göre değişir. Genel uygulama şöyledir:

• İşyerleri: iş sağlığı ve güvenliği mevzuatındaki periyodik kontrol kapsamında; topraklama tesisatı için yaygın uygulama yılda bir
• Site ve apartman ortak alanları: yıllık ölçüm iyi bir uygulamadır; asansör, hidrofor ve ortak aydınlatma bu kapsamdadır
• Konutlar: yeni tesisat tesliminde, tadilattan sonra ve çarpma şikâyeti olduğunda
• Şarj ünitesi, güneş enerjisi sistemi gibi yeni ekipmanların devreye alınmasında

Aynı ziyarette ölçülen değerler

Topraklama direnci ohm (Ω) cinsinden ölçülür ve tesisin sistem türüne göre belirlenen sınırla karşılaştırılır. Aynı ziyarette kaçak akım rölelerinin açma akımı (mA) ve açma süresi (ms), gerekiyorsa devrelerin izolasyon direnci (MΩ) ve koruma iletkeninin sürekliliği de ölçülür.

Bu ölçümler birbirini tamamlar. Topraklama direnci uygun olsa bile prizin topraklama ucu bağlanmamışsa o noktada koruma yoktur; süreklilik ölçümü bunu ortaya çıkarır.

Raporda nelere bakmalı?

İyi bir rapor; ölçüm yapılan noktaları, kullanılan cihazı ve kalibrasyon bilgisini, ölçülen değeri, karşılaştırılan sınır değeri ve sonucu açıkça yazar. “Uygun değil” çıkan noktalar için olası neden ve öneri de bulunmalıdır.

Sonuç sütunu yalnızca “uygun” kelimelerinden oluşan, ölçülen değeri göstermeyen raporlara temkinli yaklaşın. Bir sonraki ölçümde karşılaştırma yapabilmek için sayısal değerler gereklidir.

Hatırlatmayı unutmayın

Bir sonraki ölçüm tarihini takviminize ekleyin ya da ölçümü yaptığınız firmadan hatırlatma isteyin. Bu demodaki yönetim panelinde ölçüm tarihi yaklaştığında otomatik hatırlatma oluşur.

Ölçümü öne çeken işaretler

Periyodik tarih gelmeden de ölçüm gerektiren durumlar vardır. Topraklama bir anda bozulmaz; çoğu zaman küçük işaretlerle kendini belli eder. Bunları fark ettiğinizde bir sonraki yıllık ölçümü beklemeyin.

Ölçüm sırasında kısa süreli enerji kesintisi gerekebilir. Ölçümü iş saatleri dışında ya da önceden duyurulmuş bir zaman diliminde planlamak, işyerlerinde üretim ve bilgisayar sistemlerinin etkilenmesini önler.

• Çamaşır makinesi, buzdolabı ya da banyo bataryasında hafif karıncalanma hissi
• Kaçak akım rölesinin hiçbir zaman atmaması, hatta test düğmesine tepki vermemesi
• Prize takılan bazı cihazlarda vızıltı, görüntü ya da ses parazitleri
• Binaya yeni bir dairenin, dükkânın ya da çatı sisteminin eklenmesi
• Bahçe, otopark ya da temel çevresinde kazı çalışması yapılması

Ölçüm nasıl yapılır?

Topraklama direnci ölçümünde, ölçülen elektrottan belirli uzaklıklara yardımcı kazıklar çakılır ve ölçüm cihazı bu kazıklar arasından küçük bir test akımı geçirerek direnci hesaplar. Yardımcı kazık çakılamayan şehir içi binalarda pens tipi ölçüm ya da çevrim empedansı ölçümü gibi yöntemler kullanılır.

Hangi yöntemin kullanıldığı raporda belirtilmelidir; farklı yöntemlerle alınan değerler doğrudan karşılaştırılamaz. Toprak nemi de sonucu etkiler: kurak yaz aylarında ölçülen değer, yağışlı dönemde ölçülene göre genellikle daha yüksektir.